منابع آب ایران
درس ۶
منابع آب ایران
(نویسنده: سایداعظیمی)
اگر متوجه شوید که دیگر آبی در اختیار ندارید چه اتفاقاتی رخ میدهد؟
با توجه به اینکه سه چهارم کره زمین راآب فرا گرفته است، آیا بااز هام بایاد
نگران کم آبی باشیم؟
آیا کم آبی در کشور ما واقعیت دارد یا فقط شایعه است؟
اولین کاری که هنگام تشنگی می کنید چه خواهد بود؟
لیوان را برمی دارید به سراغ شیر آب می روید و از ایان کاه آب باه لیاوان
سرازیر میشود، خوشحا خواهید شد.
اما آیا فکر کرده اید چگونه این آب در اختیار شما قرار گرفته است؟
در این درس می خواهیم با مناب آب در کشورمان آشنا شویم.
پیش از شروع درس، بد نیست خود را بیازماییم وبرای آموختن بهتر مطالب مربوط به منابع آب، آماده شویم.
مشکالت مناب آب ایران ؛ مناب آب ایران دچار تنگناها و مشکالت
زیر است: ( برای مطالعه)
1)پخش نامتعاد آب در فضای جغرافیایی.
2)کاهش تدریجی سرانه آب.
3)آلودگی مناب آب.
4)خروج آبهای س حی حاشیه ایران به خارج از کشور.
5)تبخیر شدید مناب آب.
6)کاهش س ح سفره های آب زیرزمینی.
حال ببینیم که وض آب در کشورمان چگونه است و برای حفظ این
مایه حیات چه کارهایی باید انجام دهیم وهمین ور می خواهیم
ببینیم آیا راهی برای جلوگیری از هدر رفتن این ماده با ارزش
وجود دارد؟
به نقشه میانگین بارندگی ساالنه کشور نگاه کنید. اگر با رسم خ ی
عمودی از تهران به بوشهر، این نقشه را به دوقسمت تقسیم کنیم در
کدام سمت بارش بیشتری داریم؟ به نظر شما چه عواملی سب توزی
نامتعاد بارش درکشور ما می شود؟
گفتیم که آب موجود در کشور ما از ریزش های جوی تأمین میشود.
آب قابل دسترس
در فصول سرد سال ، ریزش برف و باران به صورت جریان آب رودها، مناب آب کشور را تغذیه می کند و در فصول گرم، آب های فرو رفته در زمین به صورت چشمه ، چاه و قنات، آب مورد نیاز ساکنان بخش های مختلف را تأمین می نمایند.
پدران ما در قرن های گذشته با توجه به کم آبی و خشک بودن سارزمین ایران برای د
دستیابی به آب، حفر قنات را ابداع کرده اند تا در تمام سال ، آب مورد نیااز را در اختیار داشته باشند.
قنات(برای مالعه)
قنات یا کاریز به مجرای تونلی شکلی که در زیر زمین کنده شده تا
آب در آن جریان یابد می گویند. این مجرا که در عمق زمین برای
ارتباط دادن رشته چاه هایی که از »مادر چاه« سرچشمه می گیرد به
منظور هدایت آب و مدیریّت آب برای کشاورزی و سایر مصارف به
کار گرفته می شود. این کانا ممکن است تا رسیدن به س ح زمین
هزارها متر طو داشته باشند و سرانجام آب این کاریزها به روی
سطح زمین می آیند که به این محل دهانه کاریز، سر قنات، یا مظهر می گویند.
ویژگی های رود های ایران
1-در ایران بیشتر بارش ها در اواخر فصل پاییز تا اوایل فصل بهار
رخ می دهد، به این دلیل هر چه به پایان این دوره نزدیک تر ما ی
شویم، آب دهی رودها بیشتر می شود.
2-با توجه به ناهمواری ها و جهت آن ها، هر چه از غرب به سمت
شرق کشور برویم، مقدار آب رودها کم تر می شود.
3-رودهایی که از کوهستان های بلند و برف گیار تغذیاه مای
شوند، دائمی هستند. اگر این رودها در نواحی مرطوب، جریاان
یابند مقدار آب آنها بیش تر خواهد بود.
4-رودهای مناطق نسبتاً خشک بیشتر طغیانی، تصادفی و اتفاقی،
و مقدار آب آنها در سا های مختلف متفاوت است.
تعریف کانون آبگیر:
در مناطق کوهستانی، مکان هایی وجاود دارد که آب بخش هایی از رودها را تأمین می کنند. به این مکان ها
کانون های آبگیر می گویند.
انواع کانون های آبگیر
11 کانونهای آبگیر دائمی که بیش از 500میلیمتر بارش داشته باشاند و حداقل در هشت ماه از سا ، این بارش ها اتفاق بیفتد.
12 کانون های آبگیر فصلی در فصو سرد سا ، ذخیره برف خود را تاا
ابتدای ماه های گرم سا حفظ کنند، بدون توجه به میزان ِ بارش و زمان
آن جزء کانون های فصلی به شمار می رود.
13 کانون های آبگیراتفاقی در کوهستان های نزدیک به منااطق گا رم
وخشک، که گاهی بارش های کوتاه و اتفاقی رخ می دهد، نوعی کاانو ن
آبگیرشکل می گیرد که آنها را کانون های اتفاقی می نامند.
تعریف حوضه آبریز
به محدوده ای که با توجه به شکل زمین و شیب
ناهمواری ها، آب های جاری را به سوی پاایین
ترین نقطه آن هدایت کند، حوضه آبریز می گویند.
انواع حوضه،آبریز
الف( حوضه آبریز خارجی:
یعنی رودهایی که آب آنها به دریاهای اطراف کشور می ریزد؛
اما در طو مسیر، مورداستفاده قرار میگیرند.
ب( حوضه آبریز داخلی:
یعنی رودهایی که تمام آب آنها در کشور جریاان دارد و وارد
دریاچه های داخلی می شود.
مهم ترین دریاهای ایران
در شما کشورمان ، دریای خزر و در جنوب، خلیج فارس
و دریای عمان قراردارد.
- اهمیت دریاهای ایران:
دریاها از این نظر، که ما را به سایر نقاط جهاا ن
متصل می کنند، بسیار اهمیت دارند،
به گونه ای که ما در جنوب کشوراز طریق دریاا ی
عمان با اقیانوس هند ارتباط داریم
و در شما ، دریای خزر از طریق کانال راه ولگا - دُن به دریای سیاه ارتباط پیدا کرده است.
اهمیت دریای خزر
از جمله دلالیل اهمیت این دریا می توان به تجاارت
دریایی، بهره برداری از مناب نفتی، ویژگی های خاص
محیط زیست، گردشگری و صید ماهی اشاره کرد.
در سا های گذشته انواع ماهی هاای ایان دریا را
شناخته اید.
انواع ماهیان خاویاری جهان فقط در این دریا زندگی
می کنند. بعضی از تاالب های حاشیه این دریا، محا ل
توقف پرندگان مهاجر است.
در بستر این دریا مناب وسیعی از نفت و گااز ذخیره شده است.
نحوه پیدایش خلیج فارس
مسیر دریایی ایرانیان برای همکاری جهانی
:
پیشروی آب اقیانوس هند از طریق دریای عمان و تنگه هرمز باه
دره های زاگرس جنوب شرقی، خلیجی هاللی شاکل درجهات
شرقی ا غربی به وجود آورده که صدها سا است به آن »خلیج
فارس« یا »دریای پارس« می گویند.
ابعاد خلیج فارس:
طو آن حدود 900کیلومتر و عرض متوسط آن 250کیلومتر
است.
رودهای مهم که به خلیج فارس می ریزند:
کارون، کرخه و دالکی ُ و مند.
کارون پرآب ترین و تنها رودخانه قابل کشتیرانی ایران است.
خورچیست؟
به خلیج های کوچک سواحل آن »خور« میگویند؛ مثل خار موسی.
جزایرخلیج فارس
در این خلیج، جزایر مهمی هست که برخی از آنها مسکونی اسا ت.
جزایر خارک، الوان، کیش، فرور، تنا بازرگ، تنا کوچاک،
ابوموسی، هنگام، الرک، هرمز.
بزرگترین جزیره آن یعنی قشم و چندین جزیاره کوچاک دیگا ر،
متعلق به ایران است.
جزایرخلیج فارس
اهمیت خلیج فارس
1-تجارت دریایی و وجود مناب عظیم نفت و گاز در
بستر آن
2-وجود انواع ماهی و میگواست.
خلیج فارس از مهم ترین مراکاز صاید و پارورش
مروارید است.
3-تنگه هرمز، که محل اتصا این خلیج به دریاای
عمان است یکی از مهم ترین مکان های نظامی جهان است.
ویژگی های دریای عمان:
به اقیانوس راه دارد
1-تنها دریای آزاد ایران، که از طریق آن می توان باه آب
های همه دریاهای جهان دسترسای داشات ، دریاای عماان
)مُکران یا مَکران( است.
2-دریای عمان بخشی از آبهای اقیانوس هند است که با تنگه
مهم هرمز از خلیج فارس جدا می شود.
عمق این دریا گاهی تا 2000متر هم می رسد، از ایان نظار
برای عبور کشتی های تجاری و نفتکش های غو پیکربسایار
مناس است.
قابلیت های منحصربه فرد من قه دریای عمان:
1-جنس ساحل، 2-عمق بسیارخوب دریا و3 -عدم نیاز باه
استفاده از آباراه و کاناا هاای دریاانوردی در ساواحل
مکران،4 -امکان ساخت و توسعه بدون محدودیت بنادر، با ه
ویژه جهت پهلوگیری کشتی های اقیانوسی .
اهمیت دریای عمان
1-امکان دسترسی به همه آب های آزاد جهان، حمل
و نقل کاال و مسافر از طریق راههای دریایی است.
2-همچنین این دریا بر زندگی مردم سااحل نشاین
تأثیر بسیاری دارد و مشااغل گونااگونی را ازجمله
صیادی و پرورش ماهی و میگو را به وجود آورده است.
آلودگی دریاها
ورود مستقیم یا غیرمستقیم هرگونه ماده یا انرژی باه محایط
زیست دریایی است که به کاهش تولیاد و همچناین کااه ش
رشدونمو جانداران منجر شود و تأثیرات سوء، بار ساالمت و
بهداشت آبزیان و انسان داشته باشد.
تعریف آلودگی دریاهااا و پیامدهای آن
آلاینده هایی که دریاهاای
ایران را تهدید می کنند
1-فاضلاب های شهری، صنعتی و کشاورزی
2-زباله های جامد مثل پلاستیک
3-آلاینده های شیمیایی شامل مواد آلی، معدنی و
رادیواکتیو
4-استخراج و حمل و نقل نفت
5-ورود کودها و سموم شیمیایی مصارف شاده در اراضی کشاورزی.
دریاچه های ایران
انواع دریاچه های دائمی:
اغلب دریاچه های دائمی ایران در نیمه غربی کشور قرار دارند که از نظر
شرایط آب وهوایی جزء نواحی مرطوب و نیمه مرطوب کشور هستند. آب
بعضی از این دریاچه ها شور و برخی دیگر آب شیرین دارند.
مهمترین دریاچه های دائمی ایران عبارت اند از دریاچه ارومیه، زریبار
)زریوار( غرب مریوان است در کردستان، پریشان)فامور( و مهارلو
)استان فارس،( ... البته در قله بعضی از کوه های آتشفشانی مانند سبالن
هم دریاچه های کوچکی وجود دارند که آب آنها از ذوب برف ها تأمین
می شود اما به دلیل سرمای ناشی از ارتفاع اغل مواق سا یخ بسته
است.
دریاچه های فصلی:
این دریاچه ها در فصو پر بارش وسعت بیشتری پیدا می کنند ولی
در ماه های گرم و یادرسا های کم بارش به دلیل تبخیر آب آنها
خشک شده یا به شکل باتالق و شوره زار در می آیند. مهمترین دریاچه
های فصلی ایران دریاچه مسیله در شرق قم، نیریز در شرق فارس،
هامون در سیستان و بلوچستان وجازموریان بین دو استان کرمان وسیستان و بلوچستان.
دریاچه ارومیه:
بزرگ ترین دریاچه ایران دریاچه ارومیه است که در سا های اخیر به دالیل مختلف رو به خشک شدن گذاشته است اما نشانه های بهبود آن دیده می شود.
علل شوری زیاد دریاچه ارومیه:
به علت عبور برخی از این رودها از الیه های نمکی، آب این دریاچه بسیار شور است، به حدی کاه
هیچ موجود زنده ای نمی تواند در آب های آن زندگی کند. آرتمیا زمانی که هناوز آب دریاچاه
فروکش نکرده بود در آن زندگی می کرد.
اهمیت دریاچه ارومیه:
وجود جزایر متعدد در آن است که محل سکونت انواع پرندگان مهاجر است.
وهمچنین در اطراف دریاچه، امالح و رسوباتی است که برای درمان امراض پوستی مورد استفاده قرار میگیرد.
آب این دریاچه موج معتدل شدن آب و هوای منطقه شده است.
دلایل کاهش آب دریاچه ارومیه:
1-گرم شدن عمومی هوا
2-کاهش بارش در حوضه آبریز دریاچه
3-برداشت بی حساب از چاه های اطراف دریاچه
4-تغییر کشت از محصوالتی که آب کمتاری ن یااز
داشته اند، به محصوالتی که کشت آنها به آب زیادی
احتیاج دارد.
5-تغییر در میزان آب ورودی به دریاچه، در مسیر
رودهایی که به آن می ریخت (احاداث سدهای متعدد.)
6وجود موانعی که چرخه آب را در دریاچه تغییر داده است.
7تغییرات زمین ساختی بستر، به شکل بالا آمادن کف دریاچه.
حال، با آنچه در این درس آموختید به سؤال ابتدای این درس بازگردیم.
وضعیت مناب آب کشورمان چگونه است؟ چه راه هایی برای رف کم آبی می شناسید؟
وضع آب درکشورما بسیارخراب است ب وری که موجودیت ایران و ایرانی به خطرافتاده است.
راهکارهای زیرپیشنهاد می شود:
1-جلوگیری از احداث سدهای جدید درکشور
2-جلوگیری از حفرچاه های آب غیرمجاز
3-تغییردرکشاورزی مخصوصا شیوه آبیاری و کاشت محصوالت که آب کمتری نیازدارند
4-جلوگیری از احداث صنایعی که به آب زیاد نیازدارند مانند صنای فولاد
5-توجه به برنامه های آمایش سرزمین دربرنامه ریزی توسعه کشور
6-توجه به بعد مکانی توسعه کشوردربرنامه ریزی ها
7-توجه به برنامه هایی که آسیب کم تری به محیط وارد می کند مانند گردشگری و بازرگانی و...
خ
نظرات
ارسال یک نظر